Van systems of record naar systems of action: de nieuwe realiteit van AI

De ontwikkelingen in kunstmatige intelligentie gaan sneller dan ooit. Waar IT-systemen jarenlang vooral informatie registreerden en processen ondersteunden, zien we nu de opkomst van ‘systems of action’: systemen die niet alleen data opslaan, maar die data ook actief inzetten om werk uit handen te nemen. Voor een vertical market softwarebedrijf als Topicus ligt hier een unieke kans, stelt Egbert van der Veen, AI-lead binnen de divisie Onderwijs.

De rol van AI binnen Topicus

“AI raakt inmiddels alles: onze producten, onze processen en onze klanten,” vertelt Egbert. Als AI-lead verbindt hij initiatieven binnen Topicus. “We zijn een bedrijf met veel domeinkennis. In verschillende divisies lopen al AI-projecten, maar de echte waarde ontstaat als we van elkaar leren. Ik zorg dat mensen elkaar vinden, dat we overlappende uitdagingen herkennen en dat we de juiste technologie op de juiste plek inzetten.”

Daarnaast vertaalt Egbert mondiale technologische ontwikkelingen naar de praktijk binnen Topicus. “Je hebt iemand nodig die ziet wat er buiten gebeurt én weet hoe ons bedrijf werkt. Alleen zo kun je de juiste kansen verbinden aan de juiste teams.”

AI als versterker van de organische groeistrategie

Topicus onderscheidt zich al jaren door organische groei: continu nieuwe, duurzame waarde bouwen binnen bestaande sectoren. AI versnelt dat vermogen.

“Waar er altijd een scheiding bestond tussen digitale systemen en de analoge wereld, kunnen we die kloof nu voor het eerst echt dichten. Dat betekent nieuwe use-cases, nieuwe manieren om klantproblemen op te lossen en nieuwe vormen van waardecreatie.”

Europese technologie als fundament

Hoewel de wereldwijde markt wordt gedomineerd door grote spelers, onderzoekt Topicus Europese, open-source AI-technologie. “We werken met modellen die binnen Europa worden ontwikkeld en gehost. Data mag niet naar Big Tech. Dat is essentieel voor ons en voor onze klanten. De motoren die wij inzetten zijn veilig, transparant en passen bij ons domein.”

Eigen modellen trainen? Alleen waar het écht waarde toevoegt

Volgens Egbert moet je als organisatie kritisch kijken naar het zelf ontwikkelen van large language models.

“Het is alsof je je eigen besturingssysteem wil bouwen terwijl Microsoft al bestaat. Alleen in zeer specifieke scenario’s, bijvoorbeeld rondom Nederlandse taal of cultuur, kan het nuttig zijn om een klein, bestaand model te finetunen. Maar complete grote modellen bouwen? Niet realistisch en niet nodig vanwege de kosten die het met zich meebrengt en omdat er goede open-source alternatieven zijn die draaien bij Europese hosting partners.”

De waarde van AI voor eindgebruikers

Bij Topicus begint AI nooit bij technologie, maar bij behoeften van klanten. “Je moet oppassen dat AI geen gimmick wordt,” zegt Egbert. “Daarom starten we bij klantwaarde.”

Een concreet voorbeeld van het inzetten van AI om uitdagingen in het onderwijs, zoals tijdgebrek door lerarentekort en grote klassen, aan te pakken zijn:

• De Learnbeat nakijkassistent die docenten helpt bij open vragen, met de docent als ‘human-in-the-loop’.

• Samenvattingen van leerlingdossiers die ingezet kunnen worden voor tienminutengesprekken, zodat docenten sneller en completer inzicht krijgen. Waarbij de leerkracht of mentor altijd zelf in de lead is om een deskundig oordeel te vormen. Daarin is menselijk handelen en vakmanschap essentieel.

• Realtime vertaling van oudercommunicatie, zodat ouders die de Nederlandse taal niet (volledig) beheersen meer betrokken kunnen zijn.

Verantwoord AI-gebruik: de vijf Topicus-pijlers

Om AI veilig en verantwoord in te zetten, gebruikt Topicus vijf vaste randvoorwaarden:

• Data control: weet waar data staat en hoe deze wordt beheerd, in overeenstemming met de AVG.

• Traceability: herleidbaarheid van AI-beweringen tot de bron.

• Human-in-the-loop: de mens maakt altijd de uiteindelijke keuze.

• Quality assurance: risico’s op verkeerde output minimaliseren.

• Scalability: oplossingen duurzaam en efficiënt kunnen uitrollen.

“Door deze pijlers aan het begin van elk gesprek neer te zetten, creëer je vertrouwen en ruimte om verder te kijken.”

Systems of record vs. systems of action

Egbert ziet een duidelijke verschuiving in hoe we software gebruiken. “Onze huidige systemen blijven nodig, ze vormen de betrouwbare data-backbone van onze sectoren. Maar AI maakt het mogelijk om daar een nieuwe laag bovenop te bouwen: systemen die niet alleen ondersteunen, maar daadwerkelijk werk uit handen nemen en processen optimaliseren. De waarde verschuift richting actie. De opties die nu ontstaan om tijd te besparen en werk uit handen te nemen gaan veel verder dan wat voorheen mogelijk was. Voor Topicus is dit geen kwestie van volgen, maar een kans om onze domeinkennis en passie voor het onderwijs in te zetten om deze nieuwe generatie systemen actief vorm te geven.”

Van science fiction naar realiteit

“AI is de grootste technologische ontwikkeling die ik in mijn carrière heb gezien. Het feit dat computers menselijke taal begrijpen, is lange tijd sciencefiction geweest. Het is zo’n enorme kans en daarom zou eigenlijk iedereen hiermee bezig moeten zijn.”

Volgens Egbert moeten organisaties en professionals het kip-ei-probleem doorbreken: “Je hebt geen ervaring met AI, dus begin je niet, en daardoor leer je niets. De enige manier is gewoon starten. Kleine stappen en experimenteren op een verantwoorde manier. Je productiviteit verhogen. Vanuit daar groeit de kennis vanzelf.”

Meer informatie?

Neem contact op met:

Bianca van Bel

Content marketeer

mailbianca.van.bel@topicus.nl